Hoe Hema onverkoopbaar dreigt geworden

Voor de derde keer is het eigenaar Lion Capital niet gelukt om Hema te verkopen. Belangrijke sta-in-de-weg is een al jaren slepend conflict met de eigen franchisers. Kan het oer-Hollandse winkelmerk overleven? Vier scenario’s.

Begin mei van dit jaar is er ineens groot nieuws: Hema wordt ‘Bema’. De Brusselse investeerder Core Equity Holding zou op hoofdlijnen overeenstemming hebben bereikt over de aankoop van Hema. Too good to be true voor Hema-eigenaar, de Britse investeringsmaatschappij Lion Capital. En inderdaad, drie weken later loopt de deal spaak. Core Equity laat weten af te zien van een overname vanwege de impasse rond de aanpassing van de contracten van franchisers (meer dan 250 Hema-filialen worden gerund door franchisers). De Belgen denken dat ze hun grootse plannen voor e-commerce niet kunnen uitvoeren zolang franchisenemers een aanzienlijk deel van de winst uit onlineverkopen opeisen. Een regeling die volgens Core Equity totaal niet meer van deze tijd is.

De franchisers die samen optrekken binnen de ‘Vereniging Aangesloten Bedrijven Hema’ (VAB Hema), reageren verbaasd.

De VAB is tot op heden in het geheel niet betrokken door de Hema-directie bij de pogingen tot verkoop van de winkelketen. Ook heeft de VAB met geen enkele potentiële koper contact gehad.’

Wespennest

Dat Hema de franchisers niet heeft betrokken in de onderhandelingen is niet netjes, maar ook niet noodzakelijk. Waarschijnlijk hebben de Belgische investeerders de contracten met de franchisers onder ogen gekregen en geconcludeerd dat dit een wespennest is. Want het botert al jaren niet tussen het Hema-hoofdkantoor en het bestuur van de VAB. Het hoofdkantoor verwijt de VAB dat ze te veel achteruit kijken en te weinig bezig zijn met de toekomst, aldus de Financiële Telegraaf.

En dat terwijl Hema in de jaren vijftig de eerste franchiseorganisatie van Nederland was en feitelijk de uitvinder van de franchiseconstructie is. De ruzie tussen de franchisers en Hema begint in 2009 en loopt in de tussenliggende jaren steeds verder op. Van de inkoopprijs van brood en gebak tot het meeprofiteren van de internetverkopen en de precieze bijdrage aan de marketingkosten: over alles ontstaat discussie. Uiteindelijk sleept de VAB in 2013 het Hema-hoofdkantoor voor de rechter.

Schikking

De VAB claimt een deel van het marketingstrategiefonds van Hema, dat wordt gebruikt voor marketingdoeleinden en wordt gevuld met bijdragen van leveranciers. De VAB meent op basis van eigen berekeningen over vijf jaar recht te hebben op 29 miljoen euro, exclusief rente. In 2015 komt het tot een schikking en Hema betaalt inclusief rente en compensatie een bedrag van negentien miljoen euro over een periode van drie jaar aan de franchisers.

De koude oorlog lijkt ten einde. De nieuwe topman Tjeerd Jegen laat weten dat er ‘verregaande afspraken’ over de samenwerking zijn gemaakt en dat Hema het ‘van groot belang vindt dat die niet overschaduwd worden door discussies uit het verleden’. Maar nog geen jaar later, in 2016, besluit het Hema-bestuur de kosten van e-commerce, ongeveer 5,2 miljoen euro, in te houden op de terugbetaling zoals die was afgesproken in de schikking. Dit tot woede van de VAB die een kort geding aanspant. Tijdens de juridische procedure laat Hema zich ontvallen twijfels te hebben over het voortzetten van de franchiseconstructie. Daarnaast eist het bedrijf een aanvullende bijdrage in e-commercekosten van de franchisers ter waarde van 8 miljoen euro per jaar én wil het af van het standaard verlengen van franchisecontracten.

Nederlaag

Op 18 juli stelde de rechter de VAB grotendeels in het gelijk en oordeelde dat Hema bij de financiële afrekening over het verleden niet mag afwijken van gemaakte afspraken. Eén van die afspraken is dat de franchisers uitsluitend meebetalen aan investeringen in e-commerce-activiteiten in Nederland en niet in het buitenland. Hema liet na deze gevoelige nederlaag weten een hoger beroep niet uit te sluiten.

Een aantal weken later ontbrandt het conflict in volle hevigheid. Hema zoekt de frontale aanval en deelt de winkeleigenaren die in het bestuur van de VAB zitten mee dat hun franchisecontract niet wordt verlengd. De bestuursleden runnen samen 24 filialen. Het is een bewuste aanval van Hema om de ‘tegenstanders’ uit te schakelen. De VAB laat weten indien nodig deze beslissing weer juridisch aan te vechten. De vete gaat een nieuwe ronde in.

Hoge rentelasten

Lion Capital betaalt in 2007 de hoofdprijs voor Hema, ruim 1,1 miljard euro, maar wil er drie jaar later al weer vanaf. Droomkandidaat Ahold meldt zich; daar wil iedereen bij Hema graag mee in zee. Dus hangt Lion Capital aan Hema een prijskaartje van liefst 1,3 miljard euro. Maar hoewel de vraagprijs en het uiteindelijke bod van Ahold vrij dicht bij elkaar liggen, ketst de deal af op een verschil van ‘slechts’ 20 miljoen.
Vanaf dat moment gaat het bergafwaarts. In 2014 wordt zelfs een historisch verlies van 189 miljoen euro genoteerd.

Een van de problemen zijn de hoge rentelasten die de winst drukken, of zelfs helemaal wegpoetsen. Hema leent na de overname ruim een miljard euro van Lion Capital en moet op de leningen een rente van 13,5 procent betalen. Met als gevolg dat het bedrijf geen winst meer maakt. In 2012 zette Lion Capital een groot deel van de leningen die het aan Hema had verstrekt om in eigen vermogen. Ook nu zijn de rentelasten nog hoog: over heel 2017 werd er 74,4 miljoen euro afgeboekt aan rente.

In 2014 probeert Lion Capital wederom Hema te verkopen, maar alle pogingen lopen op niets uit. Dus wordt Hema opgepoetst en schieten nieuwe filialen in het buitenland als paddenstoelen uit de grond. En inderdaad lijkt Hema de weg omhoog te hebben gevonden. Maar 2017 laat een opvallende trendbreuk zien. Omzettechnisch doet Hema het goed, maar onderaan de streep staat 30 miljoen in het rood. Een jaar eerder in 2016 was dit nog ‘slechts’ 26 miljoen euro.

Toekomstscenario’s

Ook 2018 begint beroerd, de omzet stijgt wel, maar alleen dankzij de opening van nieuwe vestigingen. In Nederland, goed voor driekwart van de omzet, daalt de omzet zelfs. Een veeg teken, zeker in het licht van de gestaag groeiende consumentenbestedingen.

Door artikelen voor bodemprijzen te verkopen en zo de omzet omhoog te stuwen, trekt Hema een rookgordijn op voor potentiële kopers. Tel daarbij op de uitrol in het buitenland, en het plaatje wordt rooskleuriger dat de situatie in werkelijkheid is. Want wie Hema wat nader bestudeert, ziet een slecht presterend bedrijf, volgestopt met schulden en weinig toekomstperspectief om op korte termijn weer zwarte cijfers te schrijven.

Sinds Lion Capital Hema begin 2017 weer in etalage zette – en het prestigieuze Credit Suisse als verkoopmakelaar aanstelde – hebben zich een paar geïnteresseerde partijen gemeld. Maar het merendeel haakt al snel af omdat zij vinden dat de prognoses van Lion Capital te rooskleurig zijn en de prijs te hoog.

De vraag is dus welke scenario’s er nog resten om het oer-Hollandse winkelmerk Hema van de ondergang te redden.

Scenario 1:
Uitkoop franchisers

De verhouding tussen de franchisers en het hoofdkantoor is danig verstoord, en een oplossing is vooralsnog niet in zicht. Hema-ceo Tjeerd Jegen liet zich eerder al ontvallen van franchisecontracten af te willen. Hema zou de lopende contracten af kunnen kopen en de winkels weer in eigen beheer nemen. Wat dat betreft kunnen ze een voorbeeld nemen aan Hunkemöller, dat eind vorig jaar 36 winkels van franchiseondernemers in Nederland overnam.

Dit zou een serieuze optie voor Hema kunnen zijn. Begin juli van dit jaar nam het concern al de negen ‘eigen’ stationswinkels over van de Nederlandse Spoorwegen. Kanttekening: negen vestigingen is nog te overzien, maar meer dan 250 winkels uitkopen is van een heel andere financiële orde. Voordeel zou wel zijn dat Hema makkelijker verkoopbaar is; alle winkels vallen in één klap onder het Hema-bestuur en het gedonder met de franchisers is direct opgelost.
Maar gezien het feit dat Lion Capital nog geen euro aan Hema verdiend heeft, zullen ze waarschijnlijk eerder genoegen nemen met een lager overnamebedrag dan eerst zelf de portefeuille te moeten trekken.

Scenario 2:
Franchisecontracten laten aflopen

Om alle Hema-winkels in eigen beheer te krijgen, kan Hema er ook voor kiezen om alle franchisecontracten te laten aflopen. Gemiddeld heeft een franchisecontract een looptijd van vijf jaar, maar hiervan kan worden afgeweken. Daarbij spelen ook huurcontracten van winkelpanden een rol.

Het is een nette oplossing, maar een van de lange adem. Want het gaat nog jaren duren voordat Hema alle winkels weer terug heeft in eigen beheer. Daarbij bestaat het risico dat huurcontracten verlopen en niet verlengd kunnen worden. Daardoor zou Hema belangrijke locaties kwijt kunnen raken. Hema heeft weliswaar al de bestuurders van de VAB laten weten dat hun franchisecontract niet wordt verlengd, maar dit heeft meer met de vete te maken dan met een exit-strategie. De verwoede pogingen van Lion Capital om Hema zo snel mogelijk te slijten en de rode cijfers (over 2017 jaar een verlies van ruim 30 miljoen euro) maken dit scenario onwaarschijnlijk.

Scenario 3:
Niets doen en wachten

Bij gebrek aan potentiële kopers, zullen de verkoopactiviteiten pas in 2019 weer opgepakt worden, liet Hema-ceo Jegen weten. Tot die tijd kan Hema nog vestigingen in het buitenland openen om de verkoopprijs nog iets op te stuwen.
Het lijkt erop dat Lion Capital voor deze ‘oplossing’ gaat kiezen. Er zal dan niet meer worden geïnvesteerd in de winkels en ruzies met de franchisers zullen alleen nog maar via de rechter worden beslecht. Dit scenario is wel een gok, want leuren met een winkelketen zal de overnameprijs niet ten goede komen. Hoe zal Lion Capital reageren wanneer een koper slechts 800 miljoen wil neertellen?

Scenario 4:
Een beursgang

Ceo Tjeerd Jegen liet vorig jaar optekenen dat hij het heel mooi zou vinden als de warenhuisketen naar de beurs zou gaan. En al is een beursgang dat bepaald geen makkelijke klus en biedt het geen garanties, het biedt zeker een paar voordelen:

  1. Er kan bij een overname betaald worden in (eigen) aandelen;
  2. Toegang tot andere financiering dan van de bank;
  3. Een beursgang verlaagt in het algemeen de kosten van kapitaal;
  4. Spreiding van het risico over (meer) aandeelhouders;
  5. Franchisers uitkopen door aandeelhouder te worden in Hema.

Vooral voordeel 5 is van belang. Hema kan ervoor kiezen om bij een beursgang alle franchisers uit te kopen in ruil voor een pakket Hema-aandelen. De aandeelhoudende winkeliers komen weer onder het regime van het bestuur te staan. De franchisers hebben dan letterlijk een aandeel in Hema, en invloed op het beleid. Ze zijn dan ook zelf medeverantwoordelijk voor prestatie van het aandeel Hema op de beurs. Dus zal het niet langer ‘wij tegen zij’ zijn.

Klinkt aantrekkelijk, maar lang niet alle franchisers zullen hun vrijheid opgeven voor een onzekere toekomst als aandeelhoudende loondienstwinkelier. Het deel dat niet mee wil, zal alsnog afgekocht moeten worden. Enig voordeel daarvan is dat Hema per filiaal kan kijken of voortzetting rendabel is.

Lion Capital en het bestuur van Hema zien een beursgang wel zitten. Daarmee zijn de problemen van Hema, zoals de slechte kredietbeoordeling, niet in één klap opgelost. Maar zonder geruzie met franchisers en met alle winkels weer onder één bestuurlijk dak, mag Hema hopen op meer aandacht van potentiële kopers.

Mocht Lion Capital geen van deze scenario’s volgen, dan wordt de toekomst van Hema wel heel onzeker.

<kader>

RETAILMONUMENT

Op 4 november 1926 opende de eerste vestiging van de ‘H.E.M.A’ aan de Kalverstraat in Amsterdam. Alle spullen waren te koop tegen eenheidsprijzen. In 1928 werd het prijzenaanbod uitgebreid met bedragen als 10 cent, 75 cent en één gulden. Het verschil tussen HEMA en andere warenhuizen was verder dat van elk artikel er slechts één soort was.

Vanaf 1958 opende Hema in rap tempo nieuwe winkels in het hele land. En sinds 1984 ook in het buitenland, te beginnen met België. Anno 2018 heeft Hema meer dan 750 winkels in negen landen, met 19.000 werknemers die wekelijks meer dan zes miljoen bezoekers bedienen. In 2007 verkocht eigenaar Maxeda Hema voor ruim € 1,1 miljard aan de Britse investeringsmaatschappij Lion Capital.

<kader>

VERSTOPEITJES

Wie Hema zegt, zegt rookworst, tompouce en Jip & Janneke. Om een bekende reclameslogan te parafraseren: Hema, wie is er niet groot mee geworden? Een winkel als een goede vriend. Je loop er de deur misschien niet plat, maar je wipt af en toe wel even binnen.

Hema profileert zich sinds jaar en dag als een winkel zonder fratsen, waar ‘gewoon doen al gek genoeg is. Een winkel ook die voor iedereen toegankelijk is en voor elk wat wils biedt. Want ‘Hema houdt van iedereen’. Dat laatste neemt het bedrijf de afgelopen tijd wel heel letterlijk. Van ‘verstopeitjes’ in plaats van paaseitjes en de verbanning van Zwarte Piet uit de winkels, tot het afschaffen van het onderscheid tussen ‘jongens’- en ‘meisjeskleding’ en de openlijke steunbetuiging aan de Gay Parade. Vooral dat laatste werd breed opgepakt in de media, maar tegelijkertijd klonk er ook omdat het niet duidelijk was in hoeverre Hema zelf de acceptatie van lesbo’s, homo’s, bi’s en transgenders op de werkvloer bevordert. Daardoor kreeg Hema kreeg al snel het verwijt dat het alleen mee deed om ‘punten te scoren’.

De vraag is in hoeverre deze politieke statements het imago van Hema hebben beïnvloed. Feit blijft dat Hema het in Nederland niet goed doet en de directie al jaren tobt om het bedrijf weer winstgevend te maken. In hoeverre een focus op maatschappelijke issues daaraan zal bijdragen, is onzeker. Wel zeker is dat verstopeitjes en ludieke T-shirts niet de oorzaak zijn van de huidige problemen.

Delen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.